ช่องแคบฮอร์มุซ คืออะไร? ทำความเข้าใจจุดยุทธศาสตร์พลังงานที่โลกขาดไม่ได้

หลังเกิดเหตุ ระหว่างใหญ่ประเทศจนสะเทือนไปทั่วโลกล่าสุดมีรายงาน ปิดช่องแคบฮอร์มุซออกมาอีกครั้งซึ่งคำถามที่ตามมาเสมอคือ ช่องแคบนี้คืออะไรทำไมถึงแค่ปิดก็ส่งแรงสะเทือนไปไกลหลายภูมิภาค

ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) คือ ช่องทางเดินเรือสำคัญระดับโลกที่เชื่อมระหว่างอ่าวเปอร์เซียกับอ่าวโอมานและทะเลอาหรับ ที่ตั้งอยู่ระหว่างประเทศ อิหร่าน ทางฝั่งเหนือและ โอมาน (บริเวณคาบสมุทรมุซันดัม) ทางฝั่งใต้ จุดนี้ถือเป็น “คอขวดพลังงานโลก”
เพราะน้ำมันดิบจากประเทศผู้ผลิตรายใหญ่ในอ่าวเปอร์เซีย เช่น ซาอุฯ อิรัก คูเวต และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ต้องขนส่งผ่านช่องแคบนี้ออกสู่ตลาดโลก ปัจจุบันมีน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG)ประมาณ เกือบ 1 ใน 5 ของปริมาณการค้าน้ำมันทางทะเลทั่วโลก ต้องผ่านจุดนี้ประเทศผู้ส่งออกหลักที่ต้องใช้เส้นทางนี้ เช่น ซาอุดีอาระเบีย อิรัก คูเวต สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และ อิหร่าน

โดยช่องแคบฮอร์มุซเป็นทางภูมิศาสตร์ตามธรรมชาติ มีมานานนับพันปี ในอดีตใช้เป็นเส้นทางค้าขายระหว่าง จักรวรรดิเปอร์เซีย อินเดีย และโลกอาหรับ แต่ในแง่ “ความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ระดับโลก”ที่เพิ่มขึ้นอย่างมากหลังศตวรรษที่ 20 และเมื่อโลกพึ่งพาน้ำมันจากตะวันออกกลางมากขึ้นจึงเข้าใจได้ว่า การ “ปิดช่องแคบ” มันรุนแรงระดับโลก

การปิดช่องแคบฮอร์มุซ ไม่ใช่เพียงมาตรการเชิงสัญลักษณ์ แต่ถือเป็นการกระทบต่อเส้นเลือดใหญ่ของระบบพลังงานโลกโดยตรง ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ ราคาน้ำมันและก๊าซพุ่งสูงตลาดหุ้นทั่วโลกผันผวน ต้นทุนขนส่งเพิ่มขึ้น เงินเฟ้อในหลายประเทศมีแนวโน้มขยับตาม

นอกจากนี้ ช่องแคบแห่งนี้ยังมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ทางทหาร เนื่องจากเป็นพื้นที่ที่กองทัพเรือหลายประเทศโดยเฉพาะ สหรัฐอเมริกา เข้ามาดูแลเสถียรภาพการเดินเรือมาอย่างต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม ประวัติความตึงเครียดในอดีต ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ช่องแคบฮอร์มุซ เคยเป็นจุดเผชิญหน้าทางทหารหลายครั้ง โดยเฉพาะช่วงสงครามอิหร่าน–อิรักในทศวรรษ 1980ซึ่งมีการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันในสิ่งที่ถูกเรียกว่า “สงครามเรือบรรทุกน้ำมัน”
แม้ในทางปฏิบัติ ช่องแคบนี้ไม่เคยถูกปิดอย่างสมบูรณ์เป็นเวลานาน

แต่คำประกาศหรือการเคลื่อนไหวใด ๆที่สื่อถึงความเป็นไปได้ในการปิดเส้นทาง มักสร้างแรงกระเพื่อมต่อราคาพลังงานทันทีมากกว่าปัญหาระดับภูมิภาค บทบาทในฐานะเส้นทางขนส่งพลังงานหลักของโลก
ช่องแคบฮอร์มุซจึงไม่ใช่เพียงประเด็นความขัดแย้งระดับภูมิภาคแต่เป็นปัจจัยที่เชื่อมโยงกับเสถียรภาพเศรษฐกิจโลกโดยตรง

ทุกครั้งที่ชื่อของช่องแคบแห่งนี้ถูกกล่าวถึงในบริบทของ “การปิด” หรือ “การสกัดกั้นการเดินเรือ”นั่นหมายถึงความเสี่ยงที่อาจลุกลามจากภูมิรัฐศาสตร์ ไปสู่ผลกระทบทางเศรษฐกิจในวงกว้างได้นั่นเอง

ฉะนั้น สรุปให้เข้าใจได้ง่าย ๆ ว่า ช่องแคบฮอร์มุซ คือคอขวดพลังงานโลกเพราะน้ำมันเกือบ 20% ของการค้าทางทะเลทั่วโลกต้องผ่านที่นี่