วันศุกร์ที่ 29 พฤษภาคม 2569 เวลา 14.00 น. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) โดยกรมทรัพยากรธรณี (ทธ.) ร่วมกับ ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส.) และจังหวัดชัยภูมิ จัดแถลงข่าว การค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลก “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis) จากบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ เป็นไดโนเสาร์กลุ่มไททาโนซอริฟอร์ม (Titanosauriformes) ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยค้นพบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และนับเป็นไดโนเสาร์พันธุ์ใหม่ตัวที่ 14 ของประเทศไทย โดย นายยงยุทธ นาควิโรจน์ อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี เป็นประธานแถลงข่าว ณ ห้องประชุมใหญ่ พิพิธภัณฑ์สิรินธร จังหวัดกาฬสินธุ์ พร้อมด้วย นายอนันต์ นาคนิยม ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ และ ศาสตราจารย์ ดร.มงคล อุดชาชน ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยว่า การค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลก “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis) จากแหล่งบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ เป็นไดโนเสาร์พันธุ์ใหม่ตัวที่ 14 ของประเทศไทย ทางกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยผมและท่านปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดร.วรีวรรณ ภูริเดช) ขอแสดงความความชื่นชมนักวิจัยทุกคนและร่วมยินดีกับพี่น้องชาวจังหวัดชัยภูมิและพี่น้องคนไทยทุกคน
นายยงยุทธ นาควิโรจน์ กล่าวว่า ประเทศไทยมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์อย่างต่อเนื่อง นับตั้งแต่การค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกเมื่อปี พ.ศ. 2519 ที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ปัจจุบัน
มีการค้นพบไดโนเสาร์แล้วอย่างน้อย 25 ชนิด และเป็นชนิดใหม่ของโลกถึง 14 ชนิด สะท้อนถึงศักยภาพของประเทศไทยในฐานะแหล่งศึกษาวิจัยซากดึกดำบรรพ์ที่สำคัญของภูมิภาคอาเซียน โดยเฉพาะไดโนเสาร์กินพืชกลุ่มซอโรพอดที่เคยอาศัยอยู่ในประเทศไทยเมื่อราว 200–100 ล้านปีก่อน
การค้นพบครั้งนี้มีจุดเริ่มต้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 จากการสังเกตของนายถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านพนังเสื่อ ก่อนแจ้งข้อมูลมายังกรมทรัพยากรธรณีเพื่อเข้าตรวจสอบตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์
พ.ศ. 2551 และนำไปสู่การสำรวจศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง นำทีมโดยนางสาวศศอร ขันสุภา นักธรณีวิทยาชำนาญการ (ในขณะนั้น) และนางสาวเฉิดฉัน โพธิไชยา นักธรณีวิทยาชำนาญการ (ในขณะนั้น) ทำให้ค้นพบชิ้นส่วนซากดึกดำบรรพ์
มากกว่า 10 ชิ้น อาทิ กระดูกสันหลัง กระดูกใต้กระเบนเหน็บ กลุ่มกระดูกเชิงกราน กระดูกขาหลัง รวมถึงกระดูกซี่โครงที่ยาวกว่า 2 เมตร และกระดูกต้นแขนขวาที่มีสภาพสมบูรณ์ยาวถึง 178 เซนติเมตร ซึ่งนับเป็นกระดูกต้นแขนไดโนเสาร์ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยพบในประเทศไทย ตามที่นักวิจัยประเมินว่าไดโนเสาร์ชนิดนี้น่าจะมีความยาวประมาณ 27–30 เมตร และมีน้ำหนักมากกว่า 27 ตัน
นายอนันต์ นาคนิยม ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ เปิดเผยว่า การค้นพบ นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส ถือเป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจของชาวจังหวัดชัยภูมิ และยังถือเป็นโอกาสสำคัญในการสร้างการรับรู้ถึงความโดดเด่นด้านทรัพยากรธรรมชาติของจังหวัดชัยภูมิ เนื่องจาก ในพื้นที่จังหวัดชัยภูมิมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกโบราณ สัตว์เลื้อยคลายคล้ายจระเข้ รอยตีนไดโนเสาร์ ไดโนเสาร์ปากนกแก้ว “ชิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กิ” ไดโนเสาร์คอยาว “อิสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ” ซากดึกดำบรรพ์แพนด้ายักษ์ ลิงอุรังอุตัง ไฮยีน่า สัตว์จำพวกแรด
ซึ่งแหล่งซากดึกดำบรรพ์ต่าง ๆ จะเป็นการเสริมศักยภาพด้านการท่องเที่ยวเชิงธรณีวิทยาของจังหวัด ซึ่งจะช่วยสร้างองค์ความรู้และคุณค่าทางเศรษฐกิจและสังคมแก่ชุมชนในระยะยาวต่อไป
สำหรับพื้นที่บ้านพนังเสื่อ ได้พัฒนาเป็น “แหล่งเรียนรู้ไดโนเสาร์บ้านพนังเสื่อ” เป็นสถานที่เรียนรู้สำหรับเยาวชนในพื้นที่และประชาชนทั่วไป โดยจังหวัดชัยภูมิจะขอรับคำแนะนำจากกรมทรัพยากรธรณี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และภาคีเครือข่ายต่าง ๆ ช่วยกันพัฒนาแหล่งนี้ ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้ของจังหวัดชัยภูมิต่อไป
ดร.ศิตะ มานิตกุล นักวิจัยจากศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม กล่าวว่า ในปี พ.ศ. 2567 ได้รับทุนสนับสนุนจากสมาคมเนชันแนล จีโอกราฟิก ผ่านโครงการ “Exploring the Titans : Investigating Thailand’s Largest Dinosaur and Engaging Local Communities in Chaiyaphum Geopark (Project Thaitan)” ทำการศึกษาวิจัย อนุรักษ์ ตัวอย่างร่วมกับกรมทรัพยากรธรณี และการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ ชุมชน และอุทยานธรณีชัยภูมิ รวมถึงการศึกษาสกุลและสายพันธุ์อย่างละเอียดของ นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส
“โครงการดังกล่าวเปิดโอกาสให้ประชาชน นักเรียน และชุมชนในพื้นที่ ได้มีส่วนร่วมในการเรียนรู้ การสำรวจและขุดค้นซากดึกดำบรรพ์อย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ ผ่านกิจกรรมค่ายสำรวจขุดค้น การอบรม และนิทรรศการภาคสนาม ณ แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์บ้านพนังเสื่อ ซึ่งช่วยสร้างความตระหนักรู้ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรณีและส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงธรณีวิทยาในพื้นที่”
ทั้งนี้ “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” เป็นไดโนเสาร์กินพืชคอยาว หรือซอโรพอด อยู่ในกลุ่มTitanosauriformes พบในหมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช มีอายุอยู่ในช่วงยุคครีเทเชียสตอนต้น ราว 100–115 ล้านปีก่อน โดยชื่อ “นาคาไททัน” มาจากคำว่า “นาคา” ซึ่งหมายถึงพญานาคในคติความเชื่อไทย และ “ไททัน” หมายถึงยักษ์ในตำนานกรีก สื่อถึงไดโนเสาร์คอยาวขนาดมหึมา ขณะที่ “ชัยภูมิเอนซิส” ตั้งชื่อตามจังหวัดชัยภูมิ
ซึ่งเป็นแหล่งค้นพบ
นายยงยุทธ นาควิโรจน์ กล่าวสรุปว่า การค้นพบครั้งนี้นับเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนถึงความหลากหลายทางชีวภาพและสภาพแวดล้อมในอดีตของประเทศไทย อีกทั้งยังช่วยยกระดับองค์ความรู้ด้านธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยาของประเทศ ตลอดจนสามารถต่อยอดการพัฒนาแหล่งขุดค้นให้เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวทางธรณีวิทยาที่สำคัญของจังหวัดชัยภูมิและประเทศไทยในอนาคต ทั้งนี้ กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมทำหน้าที่คุ้มครองและอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 ควบคู่กับการสนับสนุน ส่งเสริมความร่วมมือกับสถาบันการศึกษาทุกระดับ เพื่อเพิ่มพูนองค์ความรู้ด้านบรรพชีวินวิทยาของไทยอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ทรัพยากร ที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้ ณ พิพิธภัณฑ์ซากดึกดำบรรพ์ ธรณีวิทยา และธรรมชาติวิทยา สังกัดกรมทรัพยากรธรณี ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ
“ในโอกาสนี้ ขอเชิญชวนนักวิจัยทั้งชาวไทยและนานาชาติ เข้ามาศึกษาตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ ในคลังตัวอย่างของกรมทรัพยากรธรณี เพื่อร่วมต่อยอดองค์ความรู้ด้านบรรพชีวินวิทยาในระดับสากล เพราะ “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” เป็นเครื่องยืนยันว่า ใต้ผืนแผ่นดินไทยยังมีทรัพยากรทางวิชาการและองค์ความรู้ อันทรงคุณค่ารอการค้นพบอีกมาก”
“ท้ายที่สุด ขอขอบคุณคณะนักวิจัย เจ้าหน้าที่กรมทรัพยากรธรณี และพี่น้องประชาชนจังหวัดชัยภูมิ ที่ร่วมกันผลักดันภารกิจการขุดค้นและศึกษาวิจัยมาอย่างต่อเนื่องยาวนานกว่าทศวรรษ จนเกิดเป็นความภาคภูมิใจของคนไทยในวันนี้”
